DigiD: tijd om onze digitale voordeur terug te nemen
Door Mary Anne
DigiD is de digitale sleutel tot alles wat je met de overheid regelt: belastingen, zorg, pensioen, de gemeente. Oorspronkelijk was DigiD volledig Nederlands: ontwikkeld door de overheid, beheerd door Nederlandse servers en sleutels. Maar inmiddels ligt een deel van het beheer bij commerciële partijen, soms zelfs buitenlandse. Met de mogelijke overname van Solvinity door een Amerikaans bedrijf dreigt deze sleutel buiten onze controle te vallen. Tijd om onze digitale voordeur terug te nemen.
Het probleem is eenvoudig: als Amerikaanse wetten zoals de CLOUD Act van toepassing zijn, kan een Amerikaans bedrijf verplicht worden onze gegevens te delen. Dat gaat niet om theorieën, maar om echte risico’s voor echte mensen. Stel je voor dat iemand je persoonlijke belastinggegevens kan inkijken of zelfs gebruiken om druk op je uit te oefenen. Of dat een update door een buitenlandse beheerder tijdelijk je DigiD blokkeert en je belangrijke post niet kunt regelen. Dat is geen toekomstscenario, het kan een feit worden als we niets doen.
Nederland heeft dit zelf in handen kunnen houden, maar decennialang is gekozen voor bestuurlijke gemakzucht. IT werd uitbesteed aan externe partijen, met het idee: “Dan ligt de verantwoordelijkheid bij hen.” Bij een webpagina of app is dat misschien prima, maar DigiD is de digitale voordeur van je leven. Laat je die sleutel door een buitenlandse partij beheren, dan geef je de controle over je eigen leven uit handen.
Het wordt nog concreter als je kijkt naar burgers. Veel mensen weigeren DigiD, gebruiken post, of regelen hun zaken fysiek bij de gemeente omdat ze geen controle willen verliezen. Een alleenstaande ouder die haar belastingaangifte te laat doet omdat DigiD tijdelijk niet werkte, een kleine ondernemer die niet kan inloggen om subsidies aan te vragen, allemaal voorbeelden van hoe directe afhankelijkheid kan leiden tot stress en verlies van autonomie. Privacy en veiligheid zijn geen luxe; het zijn voorwaarden om de overheid te vertrouwen.
Andere landen laten zien dat het anders kan. In Estland draait alles op nationale servers en wordt toegang door externe partijen strikt gereguleerd. Burgers hebben daar toegang zonder buitenlandse inmenging. In het Verenigd Koninkrijk leidde het outsourcen van IT voor de NHS tot herhaaldelijke datalekken en chaos bij patiëntendossiers. Duitsland houdt strikte controle over hun digitale infrastructuur voor sociale zekerheid. Het contrast is scherp: Nederland laat de sleutel tot de digitale overheid deels buiten eigen controle, terwijl het ook anders kan.
De oplossing is concreet en haalbaar. DigiD moet weer volledig Nederlands worden. Servers in Nederland, sleutels en beheer onder Nederlands recht, en externe partijen alleen operationeel ondersteunend, zonder toegang tot data. Updates, monitoring en logging volledig door Nederlandse beheerders. Juridisch moet DigiD worden aangemerkt als vitale nationale infrastructuur zodat buitenlandse wetten geen rol spelen. Daarbovenop kan de overheid periodiek audits uitvoeren en transparante rapporten publiceren zodat burgers kunnen controleren dat alles veilig blijft.
Nederland beschikt over de kennis en capaciteit om dit te doen. Hooggekwalificeerde ICT’ers, cryptografen en infrastructuurspecialisten zijn beschikbaar. Het probleem is politieke wil. Stop met gemakzucht en uitbesteding; het gaat hier om onze digitale identiteit. Burgers hebben recht op een overheid die hun digitale toegang waarborgt, zonder dat commerciële belangen de dienstregeling of veiligheid bepalen.
Transparantie is cruciaal. Burgers moeten garanties krijgen dat DigiD veilig is, geen buitenlandse toegang heeft, en dat hun gegevens volledig onder Nederlandse controle blijven. Alleen zo herstellen we vertrouwen in de digitale overheid. Dit kan ook betekenen dat burgers makkelijker kunnen kiezen voor papieren post of alternatieve inlogmethodes als ze dat willen, zodat niemand gedwongen wordt via systemen te werken die ze niet vertrouwen.
Het debat gaat verder dan techniek. Het gaat om macht over identiteit en toegang tot de overheid. Laat Nederland nu niet achterover leunen, want een digitale overheid onder buitenlandse invloed is een overheid die je niet kunt vertrouwen. DigiD moet weer volledig Nederlands zijn, juridisch, technisch én operationeel. Pas dan kunnen burgers veilig en zelfstandig toegang hebben tot hun digitale overheid.
Het is tijd dat we dit debat voeren en keuzes maken: digitale soevereiniteit is geen abstract begrip, het is een verantwoordelijkheid die elke burger raakt. Onze digitale voordeur moet op slot blijven voor ongewenste buitenstaanders, zodat wij bepalen wie toegang heeft tot ons leven. Burgers moeten zich bewust zijn van deze kwetsbaarheid en samen aandringen op een DigiD dat werkelijk van Nederland is, zodat toekomstige generaties kunnen vertrouwen op een veilige, toegankelijke en onafhankelijke digitale overheid.