Trumps oorlog en de prijs van ego
Door Mary Anne
Wanneer Donald Trump een oorlog met Iran begint zonder het Amerikaanse Congres of zijn NAVO-bondgenoten te informeren, en vervolgens klaagt dat niemand hem te hulp schiet, zegt dat veel over zijn manier van regeren. Het is een vorm van leiderschap waarin persoonlijk ego vaker de koers lijkt te bepalen dan strategie, overleg of internationale verantwoordelijkheid.
Trump komt vervolgens publiekelijk met half smekende, half verwijtende oproepen: waarom sturen bondgenoten geen schepen? Het diplomatieke equivalent van een peuter die een schaakbord omvergooit en daarna de overwinning claimt. Op zichzelf zou het bijna komisch zijn, ware het niet dat het hier gaat om echte schepen, echte raketten en echte geopolitieke gevolgen.
Alsof dat nog niet genoeg is, beweert Trump nu dat het niet aan de Verenigde Staten is om de Straat van Hormuz te beschermen, omdat Amerika er relatief weinig gebruik van maakt. Dat is een opmerkelijke redenering. De instabiliteit die de strategische macht van Iran in die regio vergroot, is immers mede het gevolg van het beleid van Washington zelf.
Tegelijkertijd dreigt Trump de Verenigde Staten uit de NAVO terug te trekken, omdat het bondgenootschap zich niet achter zijn oorlog tegen Iran schaart. Volgens hem is de NAVO een “papieren tijger”. Het idee dat een president een defensiealliantie van meer dan zeventig jaar behandelt als een soort optionele club, zegt veel over hoe hij internationale samenwerking ziet: niet als gedeelde verantwoordelijkheid, maar als instrument voor persoonlijke politieke doelen.
Wat vooral opvalt, is Trumps verhouding tot verantwoordelijkheid. Zelfs wanneer eerdere uitspraken glashelder zijn vastgelegd, lijkt bewijs voor hem nauwelijks betekenis te hebben. Wat hij vandaag zegt, is waar zolang het hem uitkomt. Morgen kan dezelfde uitspraak zonder aarzeling worden ontkend of vergeten.
Het resultaat is een voortdurende herschrijving van de werkelijkheid. Standpunten worden niet herzien, maar gewist. Tegenstrijdigheden worden niet verklaard, maar simpelweg vervangen door nieuwe beweringen. Het is een vorm van politieke retoriek die eerder lijkt op een Möbiusband: een eindeloze lus waarin waarheid en fictie voortdurend van plaats wisselen.
Internationaal blijft dat niet onopgemerkt. Steeds meer landen behandelen het Amerikaanse leiderschap onder Trump met openlijke scepsis. Het diplomatieke kapitaal dat de Verenigde Staten gedurende decennia hebben opgebouwd, lijkt in korte tijd te verdampen.
De beleidsbeslissingen van Trump doen soms minder denken aan geopolitieke strategie dan aan zijn lange geschiedenis van zakelijke mislukkingen: projecten die abrupt worden gestart, conflicten die escaleren, ondernemingen die uiteindelijk worden opgegeven. Alleen staat er nu geen bedrijf, maar een hele wereldorde op het spel.
Voor NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte en andere bondgenoten is de situatie pijnlijk. Zij kijken toe hoe een alliantie die decennialang stabiliteit heeft geboden, onder druk komt te staan door impulsieve besluiten uit Washington. Het voelt als een implosie in slow motion: je ziet de vonken en ruikt de rook, maar toch blijft iedereen hopen dat het vuur vanzelf dooft.
Het tragische is dat deze crisis tegelijk een onverwacht neveneffect kan hebben. Europese landen worden gedwongen nauwer samen te werken en hun strategische autonomie te versterken. Ook de energietransitie kan versnellen. Afhankelijkheid van geopolitiek instabiele regio’s heeft immers een prijs.
Zon, wind en water zijn geen schaarse hulpbronnen waarover landen oorlog voeren, maar overvloedige bronnen die gedeeld kunnen worden. Misschien is het ironisch genoeg een door menselijke dwaasheid veroorzaakte crisis die de wereld eraan herinnert hoe noodzakelijk die overgang is.
De vraag blijft echter hoeveel schade er intussen wordt aangericht. Wanneer leiderschap wordt vervangen door impulsiviteit en allianties door persoonlijke conflicten, staat meer op het spel dan alleen geopolitieke reputatie.
Het gaat uiteindelijk om stabiliteit, vertrouwen en de geloofwaardigheid van internationale samenwerking. En dat zijn precies de zaken die het moeilijkst te herstellen zijn zodra ze eenmaal verloren gaan.